Godsdienst, glamour en aardbevings met David LaChapelle

“Welkom, ga zitten, neem alvast een kopje koffie. David is iets later, hij komt normaal altijd op de fiets maar is vandaag met de taxi, dat duurt nu eenmaal wat langer in Groningen.” Filter Groningen mocht erbij zijn toen David LaChapelle de pers te woord stond, de dag voor de officiële opening van Good News for Modern ManLaChapelle lijkt zich thuis te voelen in Groningen en in het Groninger Museum. Dat laatste was niet direct vanzelfsprekend, maar daarover later meer.

De allereerste solotentoonstelling van David LaChapelle in Nederland opent deze week in Groningen. Verrassend? Directeur Andreas Blühm vindt van niet. “Het Groninger Museum is altijd vooruitstrevend geweest op het gebied van tentoonstellingen met betrekking tot fotografie en fashion.” Hij ziet het Groninger Museum als een ‘stronghold’ op dit gebied, dat eerder tentoonstellingen van Iris van Herpen, Erwin Olaf en Inez van Lamsweerde organiseerde. Een tentoonstelling van David LaChapelle is daarom juist logisch.

Dat de tentoontelling in Groningen plaatsvindt vind ik ook niet zo verwonderlijk. Het museum slaagt er de laatste jaren immers keer op keer in om toptentoonstellingen te organiseren. Dat er nu pas een solotentoonstelling van David LaChapelle in Nederland te zien is, is des te opmerkelijker. Ook al ben je je er misschien niet van bewust: grote kans dat je met zijn werk in aanraking bent gekomen, hetzij door reclamefoto’s, hetzij via tijdschriften of videoclips. Op het eerste gezicht misschien niet het werk waar je gauw een tentoonstelling mee scoort, maar vooruitstrevend en controversieel was het vrijwel altijd. Leuk hoor dat er nu ophef is over de Suit Supply campagne, maar hij schoot die reclamefoto voor Diesel met twee zoenende mariniers al in 1995.

David LaChapelle’s foto’s van beroemdheden hebben altijd een diepere laag en een weerspiegelende kracht die de beroemdheid voor de camera ironisch genoeg vaak in een kritisch daglicht stelt. Je wordt gevangen door de schoonheid, maar tegelijk door de absurditeit. De manier waarop hij moraliteit en glamour, het heilige en het obscene verenigt, verdient wat mij betreft dus zeker zo’n prominente plek. Blijkbaar was zijn toelegging op het meer artistieke werk van de afgelopen 12 jaar echter nodig om tot dergelijke tentoonstellingen te komen.

David LaChapelle komt op mij over als iemand die zich veel zorgen maakt. Als de fotograaf praat over zijn werk, de verschillende fases in zijn carrière, zijn motivatie en ideeën achter zijn werken, blijkt dat hij zijn kunst de laatste decennia vooral gebruikt als een manier om zijn angsten en zorgen over de wereld te sublimeren. Mensen zijn niet altijd meer het middelpunt van zijn werk, want de laatste jaren fotografeert hij ook landschappen en stillevens. In de tentoonstelling zijn ook een aantal werken uit de series The Gas Station en Landscapes te zien. De tankstations op de foto’s zijn allemaal geconstrueerd van gevonden afval. De dubbelzinnigheid van fossiele brandstoffen maakt het een interessant onderwerp: “It allowed us to have everything we have, but at the same time it could be our undoing.” Hij vraagt zich af of we als mensheid het tij nog kunnen keren, voordat het tipping point bereikt is en we door ons eigen toedoen vergaan.

De keerzijde van grenzeloos consumentisme, de vergankelijkheid en de waardeloosheid van het materiële: deze thema’s staan in bijna al zijn werk centraal. Hoe het thema wordt ingekaderd verandert gedurende zijn carrière. De thematische inrichting is in de tentoonstelling duidelijk terug te zien en hangt nauw samen met zijn persoonlijke ontwikkeling: van iemand die begon te werken in gallerieën, naar een van de meest gewilde fotografen voor tijdschriften -het medium dat pop culture bij het publiek bracht- daarmee in conflict met zichzelf kwam, alles achterliet en zich terugtrok op een boerderij in Hawaï, om uiteindelijk toch weer nieuw artistiek werk te maken.

Hoewel David La Chappelle ons wil confronteren met wat onze levensstijl voor tol eist op de aarde en mensheid is hij absoluut geen journalistieke fotograaf. Hij probeert je aandacht te trekken met schoonheid, knappe mensen en mooie felle kleuren. Eenmaal gevangen door de schoonheid van het kunstwerk komt de onderliggende boodschap vanzelf krachtig over. Door de sterke nadruk op kleur in zijn fotokunst was een tentoonstelling in het Groninger Museum een grote uitdaging. David LaChapelle exposeert zijn werk normaliter tegen witte muren. In het Groninger Museum zijn alle muren echter gekleurd. De show kon wat hem betreft aanvankelijk niet doorgaan, het zou nooit lukken omdat zijn werken zeer gevoelig zijn voor omlijsting en de achterliggende muur. Deze kunnen het werk al hun kracht ontnemen. Gelukkig wist zijn assistent David te overtuigen om naar Groningen te komen om het zelf te zien: “Once you’re here, you will get it.” En zo geschiedde gelukkig. David LaChapelle, onder de indruk van het modernistische, goed onderhouden en kleurrijke gebouw, zag in dat witte muren in het Groninger Museum geen optie waren. Er werd doorgezet en het resultaat is prachtig. Alle werken hangen groots aan de wand en de gekleurde muren doen er geen enkele afbreuk aan.

Met gepaste trots werd  tijdens de persopening ook de nieuwe aankoop van het museum, Seismic Shift, onthuld. Dat dit werk nu voor iedereen te zien is in Groningen, is grotendeels te danken aan de Vereniging Rembrandt die de aankoop heeft gesteund. De vereniging zet zich in voor het behoud van openbaar kunstbezit en vindt dit “iconische werk van een vooruitstrevende fotokunstenaar” een belangrijke toevoeging, passend in de collectie van het Groninger Museum. De titel van het werk sluit ook aan bij de lokale aarbevingsproblematiek, merkt directeur Blühm op. Wellicht verbeeldt het ook een klein beetje een reële angst van het museum.

Op Seismic Shift zien we een half ingestort en overstroomd Broad Contemporary Art Museum (Los Angeles). Verschillende moderne kunstwerken zijn te herkennen, waaronder een foto van David LaChapelle zelf, maar allemaal zijn ze kapot, beschadigd, van hun voetstuk of van hun plek aan de muur gevallen. De meeste afgebeelde werken worden gekenmerkt door de torenhoge prijzen die ze hebben opgebracht. Seismic Shift benadrukt de vergankelijkheid van kunstwerken en van hun waarde. Wat bepaalt de waarde van die kunst eigenlijk? Is dat het label dat we eraan hangen, de artiest, de plek waar het hangt? En hoe vergankelijk is die waarde?

Het werk is afkomstig uit de serie Deluge, een serie die David LaChapelle maakte na 2006 en die een keerpunt in zijn carrière markeert. De serie is geïnspireerd door Michelangelo en zijn Sixtijnse Kapel, die de fotograaf bezocht nadat hij de wereld van tijdschriften en videoclips de rug had toegekeerd. Het moment waarop de vergankelijkheid van het materiële werkelijkheid wordt, wordt hier in beeld gebracht en LaChapelle vergelijkt dit met het moment waarop je erachter komt dat je ziek bent en weet dat je gaat sterven. Dat moment is voor een mens de laatste kans om te geven om de dingen die er echt toe doen, zoals menselijkheid en compassie. “Right now, it feels like the world is diagnosed with cancer,” aldus LaChapelle.

Ook de Venus van Boticelli heeft als inspiratie voor een werk gefungeerd: “We’re morally in the same place as Boticelli and the Greeks” geeft hij hiervoor als verklaring. Na de zondvloed ligt de weg open naar het paradijs, “but in order to get there, we need to make the turn within.” Deze terugkeer naar onze binnenwereld, naar liefde en compassie staat centraal in het laatste deel van de tentoonstelling: Paradise. De elementen die refereren aan onze consumptiemaatschappij zijn verdwenen en hebben plaatsgemaakt voor utopische beelden van verlichting, gesitueerd in de jungle, ver van de wereld zoals we die nu kennen. Volgens LaChapelle hebben we het paradijs nog binnen handbereik, als we nu maar de juiste keuzes gaan maken. Wellicht is dat het goede nieuws.