Interview met Tim Linde over de voorstelling Rail Rat | NITE Hotel

De hele maand maart is, door een samenwerking van Club Guy & Roni en het NITE Hotel van het Noord Nederlands Toneel, een speciaal ontworpen online theater te bezoeken. Het werk van vier nieuwe makers is hier te bewonderen. Weliswaar online, maar daarom niet minder intrigerend. Ik sprak met Tim Linde die samen met Luke Dean en Jan Hulst speciaal voor dit theater een korte animatiefilm maakte. Over eenzaamheid, metaforen, molratten en de kleine man, Rail Rat.

Hi Tim! Vertel, dit keer geen voorstelling of spelen in een film maar zelf een film maken. Hoe ging dat proces?

We hebben de film gemaakt met Unity, een opensourceprogramma om games te ontwikkelen. En dat hebben wij dus gebruikt om een film mee te maken. We waren eigenlijk bezig met een voorstelling, ik en Luke Dean, waarvoor we aan elkaar gekoppeld waren door het NNT. Ik kwam met een idee voor een voorstelling over Giorgio, een man die aan het spoor werkt. Hij werkte daar eerst met z’n tweeën. Samen met Vigo, een oudere man. Alleen zijn collega Vigo is net overleden. Dus nu werkt hij in z’n eentje. Hij is een beetje bang om gek te worden. Omdat hij nu dus altijd alleen werkt heeft hij danslessen genomen welke hem op de been houden. Voordat we hem ontmoeten in het verhaal heeft hij net te horen gekregen dat zijn danslessen niet meer doorgaan omdat zijn danspartner niet meer met Giorgio wil dansen en dan volgen we eigenlijk waarom dat dan zo is. Dan stuit Giorgio tijdens het zagen in het spoor op een molrat. En daar ziet hij eigenlijk zijn eigen leven in die molrat terug.

Heel metaforisch dus ook, met het oog op de huidige maatschappij toch?

Ja, zeker.

Ik weet niet of het met een blik was op de ontwikkelingen van nu?

Nou, wat nu een groot ding is, is dat veel mensen nu in eenzaamheid leven. Zowel emotionele als fysieke eenzaamheid hebben. Huidhonger blijkt nu een groot probleem voor veel mensen die alleen leven. En Giorgio is een klein beetje geïnspireerd op mijn buurman.

Hahaha, joh. Weet hij dat?

Nee, dat denk ik niet. Haha. Nee, de danslessen van mijn buurman gingen niet meer door vanwege de lockdowns. Dat is voor een eenzaam persoon wel echt een vrij intens iets dat wegvalt. Het is niet eens op seksueel gebied, maar gewoon fysiek contact hebben door het dansen met iemand. Daar heb ik wel veel over nagedacht en onderzoek naar gedaan, digitaal natuurlijk. Klein voorbeeld is dat baby’s hun empathisch vermogen ontwikkelen door fysiek contact met hun moeder. Fysiek contact is dus echt heel erg belangrijk voor mensen in het algemeen. Dat is wel de essentiële gedachte erover. Toen ik dit ging maken heb ik mijn goede vriend Jan Hulst daar ook bij betrokken, met wie ik veel theater heb gemaakt. Ik had het idee om het Jan te gaan laten regisseren. Maar op het laatste moment, toen ons stuk ook niet door zou gaan in de theatervorm, hadden we al wel een groot gedeelte ervan geschreven. We waren hier afgelopen zomer al mee bezig namelijk. Twee weken voor de première kwamen we erachter dat dit anders moest. NNT zei neem het maar op als een soort gedocumenteerd theater. Toen dachten wij: Dit wordt een hele saaie film. Dus dat wilden we niet. En Luke Dean, die aanvankelijk alleen de muziek zou doen, kende het programma Unity een beetje en toen dachten we fuck it laten we gewoon twee weken gaan buffelen en het programma leren kennen. Om dan van ons script een animatiefilm te gaan maken. Elke keer als je zo’n project opstart en het mond weer uit tot een internetversie is dat vaak energie rovend. We hadden iets nodig om geïnspireerd te raken en te blijven. En games inspireren ons dus dat hielp ook.

Lijkt me lastig dat je die technische switch moet maken, al helemaal als je twee weken de tijd daarvoor hebt.

Ja dat was echt een flinke pressure cooker. We hebben echt twee weken lang van tien uur in de ochtend tot twee uur in de nacht gewerkt om het allemaal maar voor elkaar te krijgen dus dat was wel een vrij intense periode, maar wel heel erg leuk. En ik denk dat het eigenlijk beter is geworden dan dat de voorstelling had kunnen zijn, omdat die digitale vervreemding er ook nog eens tussen zit. Dat maakt het nog minder huid ofzo, terwijl dat Giorgio zijn grootste behoefte is. Het voegt een extra laag toe.

Het is dus in samenwerking met jullie drieën. Jij doet de monoloog, staat online, maar het is dus wel echt samen geschreven onder de regie van Jan Hulst. Hoe was de rolverdeling?

Ik ben de schrijver maar ik heb samen met Jan wel heel veel gespard hierover. Jan is wel echt betrokken geweest bij het creëren van het verhaal.

Van welke aspecten daarin heeft hij jou ondersteund? Waar liep je tegenaan?

Wat plotmatige dingen, bijvoorbeeld de spanningsboog van het verhaal. Daar is Jan wel echt goed in. Ook is hij een goede tester, erg kritisch. Ik schreef eigenlijk het grootste gedeelte en dan stuur ik het op naar Jan en die ging dan alles bevragen; hoe, waarom? Is dit belangrijk? We hebben ook wel echt twee dagen samen geschreven maar dat is dan op een periode van ongeveer drie maanden geweest.

Is het verhaal heel erg abstract? Het is metaforisch zoals ik het nu begrijp, maar zou je het ook als abstract omschrijven?

Het is best wel een concreet verhaaltje. Wel lijkt het mij een filosofische benadering van een concreet verhaaltje. Ik denk dat het eerder poëtisch en filosofisch is dan abstract. Ik denk dat we voor kort maar krachtig zijn gegaan.

En jouw achtergrond is acteren. In het theater heb je veel meer interactie met het publiek. Met film heb je dat weer wat minder. En hier heb je al helemaal minder interactie met het publiek. Ook omdat je, nadat het publiek het heeft gezien, je geen afsluitende samenkomst hebt of iets soortgelijks. Is dat voor jou demotiverend?

Nou deze hele periode is voor mij erg motiverend geweest. Omdat ik ooit, als het weer mag, terugga naar op het toneel staan. Ik leer hierdoor juist nog meer wat de waarde is van een publiek, van een groep mensen die samenkomt. Ik denk dat het publiek, welke nu gewone mensen zijn die thuiszitten of naar hun werk gaan, dat ook ervaren. De hele wereld leert nu hoe fijn het eigenlijk is om samen te komen. Al was het in de kroeg of een kerk of in het theater. Wat dat betreft ben ik best gemotiveerd om weer aan het werk te gaan. Maar binnen dit proces… Op het moment dat we hoorden dat we niet mochten spelen was dat wel echt een flinke downer maar toen we eenmaal bezig waren met het ontwikkelen hiervan… Ik en Luke zaten al een tijdje opgesloten in een repetitie studio. We zijn beiden wel echt fan van games die nu worden gemaakt en daar hadden we het al veel over gehad. Wat dat extra geeft in een vertelvorm, namelijk dat de toeschouwer interactief met het verhaal bezig is. Daar waren we eigenlijk al over aan het filosoferen voordat het idee ontstond om hiervan een digitale versie te gaan maken. En nu is dit niet interactief maar omdat het zo’n digitale wereld is refereert het wel de hele tijd aan de gamewereld. Ik vond het eigenlijk wel erg interessant. Het is een heel ander medium waarvan ik dit wel een heel interessante manier vond om dat uit te buiten. Als je dan toch iets via je laptop of je telefoon gaat bekijken dan was deze digitale wereld weer zo’n interessante manier van communiceren dat ik het niet erg vond dat het publiek niet terug communiceert. Als ik dan naar zo’n scherm kijk ben ik ineens ook het publiek, tijdens het maken. Dus dat vond ik echt wel leuk.

Maar word je dan niet heel erg zelfkritisch als je de hele tijd weer naar je eigen werk terug gaat kijken? Want de regie ligt nu ook bij jou.

Nou ik heb het filmpje net ook weer even teruggekeken want het is alweer een tijdje geleden dat ik het heb gezien. Maar dan hoor ik weer allemaal zinnetjes en dingetjes die ik anders zou willen doen nu. Maar in die twee weken hadden we ook helemaal geen tijd om te kritisch te zijn.

Misschien is dat ook wel iets goeds geweest. Maak je het anders niet kapot? Dat anders alle rauwe randjes eraf worden gehaald.

Ja, nou als we twee weken langer hadden gehad was dat wel fijn geweest, hahaha.

Het gaat natuurlijk wel deels over druk. De denderende trein is wel een metafoor voor de maatschappelijke druk op jou als individu, je buurman of kort gezegd; de moderne mens. Merk je dat jij daar tegenwoordig ook meer last van hebt? Dat je telkens ook alles weer om moet gooien qua plannen en werk, maar het leven gaat wel door.

Er zijn wel een paar dingen waar ik hierbij op in wil gaan. Namelijk dat deze hele coronaperiode zo’n enorme les is in de wendbaarheid van je kunnen de hele tijd.

Maar je kan ook breken…

Ja elk project dat ik opstart of alles wat ik denk dat gaat gebeuren, dan gebeurt er weer iets waardoor dat niet gebeurt en dan moet ik een nieuwe koers bepalen en dat is best heftig. Het is veelgevraagd voor mij, voor een mens. Maar waar ik me wel totaal uit haal is de sociale druk waar we daarvoor in zaten als mens. Althans die ik erg ervaarde. En ik weet zeker dat anderen dat ook ervaarden. Maar die wordt dus nu doorbroken omdat we allemaal thuis zaten en allemaal geen sociaal leven meer hadden. Ik weet niet, ik probeer nu een verband te maken met die naakte molrat. Weet je iets over naakte molratten?

Niet heel veel, nee.

Nou, die leven dus net als bijen. Met een koningin en die leven dus in een kolonie. Zoals mieren of bijen dus. Ik weet niet. Dat mierachtige achter elkaar aanlopen en alsmaar doorgaan herken ik ook wel heel erg in onze social-media-cultuur. Je zou dat waarschijnlijk nog als iets veel burgerlijker ervaren maar dat vind ik een beetje van social-media. En de status van mensen.

Sociale status heb je het dan over neem ik aan?

Ja, sociale status.

Ja, jij komt ook hier ook uit de buurt natuurlijk. Dat is zeker niet alleen in Amsterdam een ding wat heel erg aan de orde van de dag is, laat ik het zo zeggen. Dus ik snap precies wat je bedoelt. Vond je het misschien wel fijn dat dit afgelopen jaar je die clichématige rust meer heeft gegeven? Je hebt dan wel veel je projecten moeten ombuigen, maar heeft jou dit niet juist meer rust gebracht? Kon je dat überhaupt vinden?

Ik heb wel heel veel hobby’s kwam ik achter. Het heeft me enorm veel rust gegeven. Dat heeft ook wel weer te maken met sociale druk, carrièrestress of een prestatiegerichte maatschappelijke druk die ineens van je af valt. Dat is superfijn en heel mooi en ook wel te gek dat we dit mogen meemaken. Ook erg frustrerend maar we worden er wel nederig van. Ik word er menselijker van. Ik kom dichterbij mijn mens-zijn. Als nou niks meer kan en mag, wat zijn dan nou eigenlijk mijn behoeftes? En dat is dus niet eeuwige roem ofzo. Wat ik wel merkte aan bijvoorbeeld het maken van Rail Rat is dat ik heel erg van verhalen houd. Op de klassieke manier, gewoon volksachtige verhalen. Hoe gaat iemand helemaal slecht? Dat hoef ik dan niet mee te maken maar dat mag ik dan toeschouwen. En dat dan combineren met maatschappelijke problemen. Ik hoef de wereld helemaal niet te redden. Ik vind maatschappelijke dingen erg belangrijk, maar ik hoef absoluut geen pamflet te schrijven. Ik wil gewoon verhalen vertellen.

Je wil iets ervan uitlichten en kijken of mensen ervan kunnen leren…

Ja en dat vind ik het leuke aan deze tijd en dat ik dat geleerd heb. Dat het niet gaat om hoe groot mijn oeuvre wordt of hoe erg erkend ik word. Natuurlijk is dat ook leuk maar mens zijn is eigenlijk ook heel leuk. En ook leuk zonder die erkenning.

Ja, dus wat geeft meer voldoening en wat heb je nou echt nodig om gelukkig te zijn.

Het is een beetje saai en cliché misschien hè?

Clichés bestaan ook met een reden toch?

 Ja, dat laat deze tijd ook wel weer zien hè.

Het is wat dat betreft écht lekker metaforisch gesproken, die denderende trein die een halt is toegeroepen en nu krijg je ineens een spiegel voor je bek van kijk; hier zijn we mee bezig. Ben je hier daadwerkelijk blij mee?

Het is wel balen als die trein dan net stopt bij een saaie halte.

Ja dat zou heel jammer zijn. Of gewoon doorpakt en net zo hard weer gaat rijden. Of een nieuw spoor dat gelegd wordt met een nog snellere verbinding. Wat heb je denk je concreet geleerd van deze ervaring en dit project? Waarvan je zegt; dit kan ik heel fijn meenemen of hier heb ik van opgekeken, dit wil ik meer onderzoeken, hier heb ik van geleerd of dit wil ik meer doen?

Ik denk dat ik wel meer wil gaan schrijven. Ik schreef al wel wat dingetjes maar dit opende wel een deur voor me. Ik heb hierna meteen ook weer iets geschreven voor het NNT, wat helaas ook niet doorgaat. Maar ik denk dat er wel meer geschreven gaat worden. Ik denk dat ik deze digitale vorm ook wel meer wil onderzoeken. We hebben vrij armoedige special effects in ons filmpje. We hadden maar twee weken om vanuit een programma met een grid en elementen die we moesten downloaden een filmpje te maken en dat moest het dan maar zijn. Je kan bijvoorbeeld lichten verstellen in die wereld en daar hebben we heel erg ons best voor gedaan, dat het crazy vet belicht is. Ik vind het een heel fascinerend medium. Zeker omdat we het ook nog niet echt zo goed kunnen. Je ziet ook echt totaal de gebreken van ons kraftmanschaft.

Ik vind dat juist dan ook wel weer z’n charme hebben. Van dat houtje-touwtje.

Juist omdat het zich in een digitale gepolijste wereld afspeelt. Ergens is het perfect maar het ziet er ook wel weer heel erg kut uit. Dat vind ik wel heel lekker weerslaan op het leven. Van de digitale tijd waar we in leven. Kan me voorstellen dat een andere generatie het misschien minder vet vindt. Ik denk voor ons ook. Wij zijn volgens mij ongeveer dezelfde leeftijd, we zijn zo opgegroeid met nog een andere werkelijkheid, uitgevloeid van het digitale, en die spreekt mij aan op heel veel nostalgische en emotionele gebieden. Waarvan ik zeker weet dat ze dat niet doen bij mijn vader of moeder. Dat komt gewoon omdat wij daarmee zijn opgegroeid. Er is een extra laag bijgekomen. Daar is waar ik in conflict raak met wat oudere mensen, die van mening zijn dat er iets verloren is gegaan. Ik zie het als iets wat erbij is gekomen. Ik ben niet zo bang voor de veranderingen.

Nou ik denk dat je er alert voor moet zijn. Ik denk niet dat je bang hoeft te zijn. Alles heeft een positieve en een negatieve kant toch?

We zijn echt net aan het leren wat de fuck het betekent dat we met elkaar in contact staan via internet allemaal, de hele wereld. We zijn de laatste tien jaar pas echt hiermee bezig. Daarvoor konden we mailen maar we moeten hier nog heel hard van leren als mensheid. Het is bijvoorbeeld super fascinerend om te zien hoe iets zoals een gebeurtenis met George Flloyd zich ontwikkelt op mondiaal vlak en laat zien hoezeer discriminatie nog leeft. Dat zoiets in sneltreinvaart naar de gehele wereld spreidt en hoe snel dat soort ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. En dat is allemaal doordat we op deze manier met elkaar in verbinding staan. De hele discussie over racisme is daardoor weer helemaal opgelaaid. Doordat we zo digitaal met elkaar in verbinding staan tegenwoordig. Dit heeft misschien weinig te maken met de Rail Rat maar dit is ook digitaal, haha.

Nou ja het ging over het medium en de vorm dus je bent nog on track hoor. Oke, even wat anders. Waarom überhaupt dit project? Waardoor zei je tegen jezelf; dit wil ik maken?

Ik was vorig jaar bij het NNT bij een voorstelling aan het werk welke een livestream werd. Destijds vroeg Guy van het NNT mij of ik niet een solo voorstelling wilde maken. Want ze wilden heel graag een corona-proof voorstelling ontwikkelen zodat het voor 30 bezoekers alsnog rendabel zou zijn. En toen dacht ik, nou daar wil ik wel over na denken.

Toen herinnerde ik me ineens een beeld. Wat ik ooit een keer zag toen ik van vrienden fietsend naar huis ging in Amsterdam. Ik fietste over een kruispunt en daar liep een trambaan overheen. Daar zat iemand in een soort plastic driehoekje, zodat hij goed opviel, aan het spoor te slijpen. Daar kwam zo’n vonkenregen vanaf. En hij zat daar in zijn eentje in de nacht. Dat beeld was zo eenzaam en mooi tegelijkertijd. Dat wilde ik altijd al een keer in het theater gebruiken. En dat moest dan nu. Nu mocht ik een keer iets solo maken. En het was dus de bedoeling dat dat echt op het toneel zou plaatsvinden en ik was al helemaal bezig met hoe je een vonkenregen in een zaal zou mogen maken.

En ik heb gewoon een fascinatie voor de arbeidersklasse. Zeker nu die nog verder wordt verstopt. We hebben het er helemaal niet meer over wie dat zijn. Het zijn blijkbaar een soort no-body’s in de ogen van mensen. Ik geloof dat niet. En ik vind het belangrijk om grote verhalen te vertellen vanuit hen omdat ik gewoon vind dat zij als veel belangrijkere mensen gezien moeten worden, of überhaupt als mensen gezien moeten worden. In plaats van figuranten. Volgens mij zien mensen die op straat lopen die mensen als figuranten. En mensen in hippe kleren of pakken als hoofdrolspelers. Plus ik vind sociale eenzaamheid ook een vrij groot thema. Wat ik dus zag bij bijvoorbeeld mijn onderbuurman van wie dus ook nog zijn salsalessen werden afgezegd. Ik zie het om me heen bij veel mensen. Ik denk dat veel meer mensen eenzaam zijn.

Over Rail Rat

’s Nachts werkt hij alleen aan de rails van de hogesnelheidslijn. Zodat in de ochtend iedereen zorgeloos naar zijn werk kan. Maar in het donker en de stilte van de nacht is het moeilijk om je eigen leven op de rails te krijgen. Met een bak koffie op en een kluit aan ervaring heeft hij goede hoop dat ook vannacht de klus weer geklaard is voor de ochtendspits. Of toch niet. Wat doe je als de society train op je af dendert en jij ligt ‘als een rat tussen de rails?’ Rail Rat is een genadeloze monoloog van Tim Linde met muziek van Luke Deane in regie van Jan Hulst. Een portret van een man die het spoor even totaal bijster is. Een rattige tast in het donker.

Acteur Tim Linde studeerde in 2012 af aan de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie, waarna hij onder andere in producties van het Noord Nederlands Toneel, Toneelschuur Producties en De Hollanders speelde.

Rail Rat
1 maart tot en met 31 maart (online)
10 • tickets
NITE Hotel
 Facebook