Jakobs thuiskijktip #2: Black Mirror (Netflix)

Nu we allemaal gedwongen veel tijd thuis doorbrengen, hebben we de mogelijkheid veel films en series die we wilden zien nu ook daadwerkelijk te gaan kijken. Dat brengt misschien keuzestress met zich mee. Netflix, HBO, Videoland, Disney+, Amazon Prime, Picl, Cinemember, Vitamine Cineville, Cinetree, Mubi – te veel platforms om op te noemen, haast oneindig veel content. Daarom heb ik weer een thuiskijktip voor je: de sci-fi dramaserie Black Mirror. Een serie die je uitdaagt om niet alleen maar onderuitgezakt te kijken, maar ook zelf na te denken en een mening te vormen over maatschappelijke vraagstukken.

Black Mirror neemt een bestaand technologisch of sociologisch aspect van de hedendaagse mediacultuur die vervolgens zo wordt uitgelicht, uitvergroot, en tot in het extreme doorgevoerd dat het resulteert in tamelijk verontrustende, dystopische sciencefiction. Het verontrustende is dat het vaak zo voorstelbaar en invoelbaar is. De serie slaagt er zo (wat mij betreft) goed in dergelijke ontwikkelingen op zo’n manier voor te stellen dat het tegelijkertijd herkenbaar en toch ergens vreemd en ongemakkelijk is. De makers weten altijd een spanning onder de oppervlakte, een maatschappelijk pijnpunt bloot te leggen. En ze steken in die wond vervolgens ongenadig hun creatieve, artistieke vinger.

Zoals alle goede sci-fi gaat Black Mirror uiteindelijk over wat het is om mens te zijn. Kunnen we onszelf los zien van de technologie waarmee we ons omringen, of zijn we er al onontwarbaar mee vergroeid? Vaak hebben we aan de ene kant hoge verwachtingen van technologie om ons leven beter en de maatschappij democratischer te maken, terwijl we aan de andere kant huiverig zijn voor de gevaren van nieuwe technologieën en verlangen we daardoor angstig terug naar een ongemedieerd en simpel leven. Black Mirror laat je nadenken over hoe we met technologie en media omgaan en welke morele en maatschappelijke vraagstukken ermee gepaard gaan.

Er zijn een aantal terugkerende thema’s die de serie vanuit verschillende invalshoeken behandelt:

Het idee dat de menselijke geest en het geheugen in essentie bestaan uit informatie die is opgeslagen in de hersenen (als een soort harde schijf) en de daaruit voortvloeiende consequentie dat de mens dan ook als informatie gedownload kan worden en in andere, technologische vormen gekopieerd kan worden. Zo is er een aflevering waarin mensen na hun dood verder leven in een kunstmatige, Matrix-achtige wereld (S3E4: San Junipero), een aflevering waarin mensen in contact kunnen komen met overledenen met behulp van technologie (S2E1: Be Right Back). Ook interessant is de aflevering over een technologie die het geheugen opneemt en bewerkbaar en wisbaar maakt, waardoor je bijvoorbeeld een break-up op radicale wijze kunt verwerken (S1E3: The Entire History of You). Of, wanneer dergelijke technologie in de handen van kwaadwillenden terechtkomt, kan het slecht aflopen (S4E1: USS Callister en S4E6: Black Museum). En, ten slotte, wat betekent dergelijke technologie die toegang geeft tot het geheugen voor onze privacy en voor de rechtspraak en straffen (S4E3: Crocodile)?

Een ander terugkerend thema is de invloed van media op ons leven en op de maatschappij. Zo zijn er episodes over de invloed van social media en smartphones op de samenleving (S5E2: Smithereens), een aflevering over populisme (S2E3: The Waldo Moment), een aflevering over de fascinatie met roem (S1E2: Fifteen Million Merits), een episode over de dominantie van de meerderheid en het gevaar van referenda (S1E1), gaat er eentje over de invloed van sociale ratingsystemen (S3E1 Nosedive), en is er een aflevering over het vraagstuk van technologische surveillance van ouders op kinderen (S4E2: Arkangel). En, wederom, een aantal afleveringen over technologie dat voor kwade doeleinden gebruikt wordt (S3E3: Shut up and dance en S3E6: Hated in the nation). Bijzonder indringend vond ik ook de aflevering over de mogelijkheid van gebruik van media (VR) in het strafrecht (S2E2: White bear).

Als laatste gaat de serie vaak in op wat technologie kan betekenen in je persoonlijke leven. Zo gaat een aflevering over een vorm van virtueel daten met een zo hoog mogelijk slagingspercentage (S4E4: Hang the DJ), behandelt een aflevering de mogelijkheid om door middel van VR games van je fobieën af te komen (S3E2: Playtest), en is er een episode over opnieuw een VR game die doordringt tot je diepste seksuele gevoelens en fantasieën (S5E1: Striking Vipers).

Durf jij het aan?

Enthousiast geworden? Lees ook mijn blog waarin ik verder de diepte in ga over een enkele aflevering (S3E1: Nosedive).