Kunstquarantainetips van Maayke

Filtervrienden. Al sinds Filter nog in de luiers liep, behoor ik tot het meubilair. Eerst als schrijver beeldende kunst, daarna grotendeels achter de schermen als redacteur. Nu is voor mij de tijd aangebroken om afscheid te nemen, maar dat doe ik natuurlijk niet zonder jullie achter te laten met een artikel vol verse kunstquarantainetips. Nu we weer kniediep in een lockdown zitten, de besmettingscijfers nog steeds veel te hoog zijn, we ’s avonds de deur niet uit mogen én het weer meestal te beschrijven is als ‘koud en wit’ of ‘grijs en nat’, is thuis toch weer (nog steeds?) de veiligste en meest comfortabele plek om je tijd door te brengen. Weet je van gekkigheid niet meer wat je aan moet met jezelf en al die vrije tijd? Vrees niet, Filter biedt soelaas.

Laten we dicht bij huis beginnen, in het Groninger Museum. Wist je dat je het museum online kunt bezoeken? Sinds vorige zomer zijn in een 360°-omgeving meerdere tentoonstellingen virtueel toegankelijk gemaakt. Mijn favoriet is de tentoonstelling met giga-glaskunst van Chihuly (Groninger Museum 360 ). Glaskunst klonk mij eerder niet erg spannend in de oren, maar nu denk ik daar toch wat anders over. Bovendien, als je eenmaal hebt gezien hoeveel vakmanschap nodig is om zelfs het eenvoudigste wijnglas te maken, heb je des te meer eerbied voor de kunstenaar die er een meterslange bloementuin mee maakt. Meer glasblazen zien? Kijk dan op Netflix de glasblaaswedstrijd Blown away (twee seizoenen van elk 10 afleveringen).

Elk zichzelf respecterend museum/galerie/tentoonstellingsruimte is tegenwoordig online actief, met speciale programma’s zoals het Groninger Museum, of gewoon via good old social media, dus zoekt en gij zult zeker vinden. Veel van de grotere musea zijn actief op YouTube, met digitale rondleidingen, interviews, kijkjes achter de schermen, verhalen over restauraties of lessen kunstgeschiedenis. Mijn favoriet is de serie 5-Minute Meditations van de National Gallery (UK). Korte geleide ‘meditaties’, die eigenlijk vooral bedoeld zijn om op een andere manier naar een kunstwerk te kijken, er meer in op te gaan. Ook op Instagram zijn oneindig veel accounts op het gebied van kunst, in verschillende mate van serieusheid. Van sommige kan je iets leren (denk aan @arthistoryfashion, @thewomanartist, @historyof.art_, @mydailyshotofculture, @painters.paintings), om anderen vooral lachen. Ik word blij van @greatartinuglyrooms, @the_art_alive, @tussenkunstenquarantaine, @textsfromyourexistentialist, @classicial_art_memes, @thenannyart en #kunstgeschichtealsbrotbelag. Wie zegt dat kunstkijken serieus moet zijn?

En over humor gesproken, Hannah Gadsby ken je wellicht al van haar stand-upcomedyshows op Netflix, Nanette en Douglas, of van haar rol in de Australische serie Please like me. Aanraders overigens, maar dat terzijde. Wist je dat Hannah ook kunsthistoricus is? Voor de BBC maakte ze een vierdelige podcastserie, genaamd Arts Clown. In elke van de vier afleveringen bespreekt ze een meesterwerk: Manets Olympia, Van Eycks Arnolfini portret, Michelangelo’s David en Picasso’s Les Demoiselles d’Avignon. De afleveringen duren maar 15 minuten dus ze zijn het ideale voorgerechtje om je kunstzinnige eetlust op te wekken. Ga daarna bijvoorbeeld verder met de zesdelige podcastserie De Vlaamse kunstroof, over één van de grootste onopgeloste kunstroven ter wereld (Spotify). Het gaat over de diefstal van twee panelen van Jan van Eycks Het Lam Gods, uit de Sint-Baafskathedraal in Gent, in 1934 – een verhaal over losgeldbrieven, een bekentenis op het sterfbed en een achtergelaten code.

Kunstroven klinken mij soms een beetje on-Nederlands in de oren, omdat ik dan denk aan Ocean’s Eleven-achtige taferelen, met uiterst slimme meesterdieven die met vernuft en branie ingewikkelde beveiligingssystemen weten te omzeilen. In Nederland is het toch meer ‘doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg’. Dat moeten ook de dieven van ‘onze’ enige Groningse Van Gogh hebben gedacht. Het werk Lentetuin, de pastorietuin te Nuenen in het voorjaar (1884) uit de collectie van het Groninger Museum, werd in maart 2020 gestolen uit het Singer Museum in Laren, door gewoon – rechttoe, rechtaan – twee glazen deuren kapot te slaan. De dief liep doodleuk met de Van Gogh onder z’n arm weer naar buiten. Underwhelming, dat je met zulke minimale inspanning een topstuk kunt roven, toch? In aflevering 6 van het tweede seizoen van het programma De kunstdetective (dat terug te kijken is op NPO Plus) probeert Arthur Brand deze onopgeloste kunstroof op te lossen met zijn contacten in de onderwereld. Hij komt een heel eind, maar de muur waar De Lentetuin in het Groninger Museum hoort te hangen, is nog steeds leeg. Op NPO Plus is trouwens ook het heerlijk mindfulle Het geheim van de meester terug te kijken, waar in elke aflevering één kunstwerk centraal staat. Een team van specialisten probeert het te doorgronden (kunstenaar, onderwerp, techniek, materialen, alles komt voorbij) en uiteindelijk een geloofwaardige kopie te maken .

Tegenwoordig kan je een schat aan kunstwerken zelf tot in detail onderzoeken: inzoomen, uitzoomen, soms zelfs bekijken in infrarood, met röntgen of in strijklicht. De voor- en achterkant, de lijst, de stempels die de herkomstgeschiedenis laten zien. Zo kan je De lentetuin gelukkig nog tot op de millimeter nauwkeurig online bekijken, via de online database Van Gogh Worldwide, een samenwerking tussen alle Nederlandse musea die zijn werk in hun collectie hebben. Je kunt ook Het Lam Gods onder een digitaal vergrootglas leggen. Het is in detail vastgelegd in verband met een grootschalige restauratie (Closer to Van Eyck). En als je nóg meer wil uitpluizen, pak dan Google Arts & Culture erbij, voor heel wat uurtjes aan kijkvermaak. Verdiep je bijvoorbeeld alvast in het oeuvre van Frida Kahlo, in afwachting van de grote overzichtstentoonstelling van haar werk in het Drents Museum dit najaar.

Na al dit online vermaak lijkt het me verstandig om eens in beweging te komen, in de frisse lucht. Groningen heeft prachtige architectuur, als je er oog voor hebt, en honderden kunstwerken in de openbare ruimte. Zie het als een groot openluchtmuseum. Op www.staatingroningen.nl kan je al dat moois terugvinden. Je kunt zelfs kiezen uit een aantal wandelroutes langs bijzondere kunstwerken of gebouwen. Bekijk het stationsgebouw bijvoorbeeld eens goed, of het Groninger Museumgebouw. Loop langs het Tschumipaviljoen op het Hereplein, waar regelmatig tentoonstellingen te zien zijn (nu Dichtlicht van Lambert Kamps). Als je je omdraait zie je daar een beeld ter ere van de Groningse kunstenaar Jozef Israëls staan, gebaseerd op zijn beroemde schilderij Langs moeders graf (ga het straks ook in het echt bekijken, als het Groninger Museum weer open is voor publiek). Mijn nieuwste ontdekking is het Pitcairn Museum, dat hoewel de naam anders suggereert gewoon te vinden is aan het Gedempte Zuiderdiep 132. Je zult misschien even moeten zoeken, want het museum is niet veel groter dan een schoenendoos.

Het valt niet mee, deze wereldwijde pauze. Maar vergeet niet, veel van het moois dat we hopelijk later dit jaar weer in het echt kunnen bezoeken, is ook online te vinden. Maak er gebruik van en doe alvast ideeën op voor als de wereld straks weer opengaat. Voor nu: bedankt Filtervrienden en tot straks in ons mooie kunstzinnige Groningen!