Kunstzinnige roadtrip door Noordoost-Groningen

Eerder schreef ik al over de prachtige kunstroute Kerstvloed 1717 in Noord-Groningen (tot en met zondag 1 oktober), waar de verbinding tussen de kunstwerken, het landschap en de lokale geschiedenis centraal staat. Kunst is een bijzondere manier om in contact te komen met het land om je heen en dat kan op nog veel meer plekken in de provincie. Kunstcurator Bodil en ik leenden een auto en genoten op zo’n typisch Nederlandse zomerdag (winderig, stapelwolken, zon) een kunstzinnige roadtrip door Noordoost-Groningen. De route is een kleine 120 kilometer lang en je zou er zonder stops al ruim twee uur over doen. Stoppen is echter noodzakelijk (hallo, kunstwerken, vergezichten, uitkijkpunten en idyllische dorpjes, die laat je toch niet zomaar aan je voorbijgaan?), dus trek er zeker een halve dag voor uit.

  1. Woltersum, Kerkpad 4, op het kerkhof – J.C.J Vanderheyden, Poort en bank Woltersum, 2006

Simpel, maar doeltreffend. Het rechte kader als abstract motief leidde de kunstenaar af van zijn schilderwerk in de jaren zestig. Het is je eerste kennismaking van de dag met het Groninger land, omlijst als een kunstwerk.

  1. Wittewierum, Kerkhorn 4, op het kerkhof – Jan Kuipers, Optima Philosophia Sapiente est Meditatio Mortis, 2006

Het is een wat luguber beeld: de ogenschijnlijk opwervelende zware bronzen botten en schedels op het verwaarloosde kerkhofje in Wittewierum. De botten zijn afgegoten van menselijke resten uit de Middeleeuwen, als verwijzing naar het klooster dat destijds op die plek stond. De titel: De hoogste vorm van wijsheid en filosofie is de contemplatie op de dood. Denk daar maar eens over na.

  1. Delfzijl, vooraan Handelskade Oost – Coop Himmelb(l)au, Video Clip Folly, 2003 (1990)

In 1990, ter gelegenheid van de 950e verjaardag van de stad Groningen ontwierpen vijf architecten paviljoens waarin videoclips getoond konden worden voor de manifestatie ‘What a wonderful world! Music video’s in architecture’. Video Clip Folly van het Oostenrijkse architectenduo Coop Himmelb(l)au was daar een van. Het zou je bekend voor kunnen komen, die enorme sculptuur (of is het architectuur?) daar aan het begin van de Handelskade Oost: een van de paviljoens van het Groninger Museum werd daarna ook door het duo ontworpen.

  1. Delfzijl, Valgenweg, op de dijk – Mattheus Meesters, Monument Oterdum, 1978

Het plaatsje Oterdum, dat tegen de oude dijk van Delfzijl naar Termunterzijl lag, moest in de jaren zestig en zeventig wijken voor de groeiende industrie van Delfzijl en de noodzaak de dijk te verhogen. Wat rest zijn de oude grafstenen, die precies op dezelfde plek zijn teruggeplaatst op de nieuwe dijk, alleen twee meter hoger. Matheus Meesters ontwierp een monument voor Oterdum: een grote hand met een klein kerkje beschermd in de palm.

  1. Finsterwolde, Carel Coenraadpolder – Arie Berkulin, Hongerige Wolf, 1987

Een wat conceptueler werk vind je verderop langs de dijk, dat daar werd geplaatst in het kader van een tijdelijke tentoonstelling ‘Beeld en Land ‘87’. Tien ijzeren zandzuigerbuizen van tien tot twaalf meter hoog die rechtop in de aarde zijn geplant. Ze verwijzen naar het zanddepot dat hier destijds te vinden was. De buizen passen goed in het landschap met hun roestbruine kleur, maar steken er tegelijk tegen af. Het weidse land, met alleen maar horizontale lijnen van akkers, kaarsrechte wegen, de eindeloze dijk, en dan ineens die verticale buizen, als de vingers van een ijzeren reus.

  1. Nieuwe Statenzijl, op de dijk – Martin Borchert, Waaiboei, 1996

Nieuwe Statenzijl is sowieso al een prachtige plek. Bovenop de dijk heb je een prachtig uitzicht op het uiterste zuidpunt van de Dollard, de sluis, het haventje en de buitendijkse vogelkijkhut even verderop (neem zeker de tijd om daar even heen te lopen). De enorme boei op de dijk reageert op de wind als een tuimelaar, hoe hard het ook waait (of je er tegenaan duwt), omvallen zal ‘ie nooit.

  1. Finsterwolde, Hoofdweg 39 – Galerie Waalkens

Lees meer over boer Waalkens en zijn galerie in het artikel van curator Bodil.

  1. Finsterwolde, natuurgebied De Tjamme, bij de Klinkerweg/De Hardenberg – Semna van Ooy, Herinnering aan een plek, 1995

Parkeer je auto bij De Hardenberg. Volg het fietspad (rechtdoor, links met de bocht mee, rechtsaf, rechtdoor bij de driesprong) en vind het werk aan je linkerhand. De bunkerachtige trap biedt een prachtig uitzicht op de ‘nieuwe natuur’ van De Tjamme en op de torenspits van Finsterwolde. Door het aangeplante bos was die niet meer te zien. Semna van Ooij bracht het zicht terug door een laan van 550 meter door het bos te kappen.

  1. Finsterwolde, natuurgebied Reiderwolde – Ronald Raaijmakers, geen titel (toren en amfitheater), 2011

Zin in een wandelingetje? Bezoek natuurgebied Reiderwolde, waar je vanaf het uitkijkpunt in het rode torentje een uitzicht hebt over Finsterwolde, Blauwestad en het Oldambtsmeer, Winschoten en met helder weer zelfs Duitsland.

  1. A7, ter hoogte van afslag Hoogezand/Slochteren – Mark Ruygrok, Het Slochter molecule, 2009

Dit methaanmolecuul is het belangrijkste bestanddeel van aardgas. Het werk was een geschenk van de NAM, de Gasunie en GasTerra aan de Gemeente Slochteren in 2009, precies vijftig jaar na de ontdekking van de enorme gasbel onder het dorp. De Nederlandse staat incasseerde de aardgasbaten. Inmiddels heeft dit kunstwerk een wat bitterzoete bijsmaak gekregen, zou de Gemeente Slochteren nog steeds zo blij zijn?

  1. A7, bij ingang Groningen – John Hejduk, Stadsmarkering S08 The Tower of Cards / The Tower of Letters / The Joker’s Perch, 1990

Bijna weer terug in Stad. Sinds 1990 staan er rondom Groningen negen stadsmarkeringen (een tiende staat op het Martinikerkhof), die de grens tussen stad en land zichtbaar maken. Ze werden ontworpen door tien kunstenaars, architecten, filosofen, schrijvers en choreografen, wederom in het kader van het 950-jarig bestaan van de stad. John Hejduk (die ook het Wall House ontwierp) verbeeldde de Middeleeuwen (het kaartspel en de joker) en de verbinding met het heden (door de moderne zwarte toren met strakke letters).

Meer weten over deze en andere kunstwerken in de provincie Groningen? Leen het boek ‘In Weer en Wind’ (2011) van Ankie Boomstra bij de bieb.