Idi i smotri (Kom en zie) | Groninger Forum

Kunstcurator Maayke Meijering Danny zegt:

“Deze film laat de horror zien van oorlog. Het doet pijn om ernaar te kijken want het biedt geen hoop, geen oplossing en al helemaal geen catharsis. En waarom heb je dat als publiek eigenlijk altijd nodig?”


English

Na Stalker wordt er nu een andere Sovjet klassieker getoond in het Groninger Forum. Idi i smotri (Kom en zie) is nog maar net gerestaureerd en ziet er nu nog levensechter uit. Maar deze film zal op ieder scherm en in iedere resolutie een ongekende impact maken op degenen die deze film aandurven en het vervolgens kunnen verdragen. Dit is een film van superlatieven, daar valt niet aan te ontkomen, ook niet als er over geschreven wordt.

Er zijn vele oorlogsfilms die absoluut de moeite waard zijn. Maar zelfs in een duidelijke anti-oorlogsfilm zal er uiteindelijk een heroïsche daad verricht worden. Iemand wint, vaak een aantal stoere mannen, soms een antiheld zoals Oskar Schindler tegen een hoge prijs. Er is maar één film waar er geen winnaars zijn en dat is Idi i smotri. Deze Russische film uit 1985 laat vanuit de ogen van de 14-jarige Florya zien wat oorlog echt is.

In bijna tweeënhalf uur zien we hoe Florya (Aleksey Kravchenko) zich aanmeldt bij het Russische partizanenleger ergens in een woud van Wit-Rusland. Hij mag enkel ondergeschikte taken verrichten en gaat met een vriendin terug naar zijn dorp. We horen de vliegen in het verlaten dorp. De vluchtige draai van de camera met Florya mee laat genoeg zien. Vervolgens zien we hem alleen nog maar overleven. We zien bijvoorbeeld hoe hij onder vuur wordt genomen door de Duitsers terwijl hij probeert een koe te stelen voor een groep vluchtelingen. We zien hoe zijn kameraden op mijnen stappen tijdens een vrolijk gesprek. En we zien het continu vanuit zijn perspectief: een perfect gebruik van steadicam. Uiteindelijk komt hij in een dorp terecht waar de Duitsers net bezig zijn om iedereen in een kerk te verzamelen. Ook Florya komt daarin vast te zitten, een claustrofobische ervaring, vergelijkbaar met de gaskamers. De kerk wordt vervolgens in brand gestoken, er wordt op geschoten en baby’s die door hulpeloze moeders door de ramen worden gegooid worden lachend teruggegooid of aan de honden gevoerd.

In een relatief korte periode zien we een vrolijke jongen compleet aftakelen. De rimpels in zijn gezicht zijn echt, de acteur werd letterlijk grijs en de expressie op zijn gezicht spreekt boekdelen. Het machteloze gevoel is wat deze meedogenloze film ons nooit meer laat vergeten. Er is geen duidelijk plot, alleen maar een afgrijselijke overlevingstocht die af en toe wordt afgewisseld met surreële scènes. Ik ga niet vertellen hoe deze film eindigt, dat is iets dat jullie zelf moeten ervaren. Het is een film die je naar binnen zuigt waardoor je meemaakt hoe het is om in deze hel te zitten. Ik voel niets meer, alleen leegte en apathie, na het zien van deze film.

Het duurde negen jaar voordat Elim Klimov, de regisseur, toestemming kreeg van het regime om deze film te maken. Het was ook direct zijn laatste film. Het realisme in Idi i smotri is ongeëvenaard. De jonge acteur was totaal onervaren en dat was een bewuste keuze van Klimov. Hij zocht iemand die zich tijdens de opnames niet kon weren tegen de gruwelen op de set. Er was daarom psychologische hulp nodig om Kravchenko erdoorheen te loodsen. Er werd zelfs regelmatig met scherp geschoten en het is een wonder dat er niemand gewond is geraakt.

Het is in het Westen relatief onbekend dat de nazi’s in Wit-Rusland op grote schaal genocide hebben gepleegd. Niet alleen tegen de Joden maar tegen alle inwoners. Er zijn meer dan 600 dorpen compleet uitgemoord, een kwart van de inwoners is uitgeroeid. Deze film laat de horror zien van oorlog. Het doet pijn om ernaar te kijken want het biedt geen hoop, geen oplossing en al helemaal geen catharsis. En waarom heb je dat als publiek eigenlijk altijd nodig?

Idi i smotri (Kom en zie)
 maandag 5 en zaterdag 10 november
 10 (regulier) • 8 (jongeren en studenten) • gratis (Cinevillepas)
 Groninger Forum

Kunstcurator Maayke Meijering Danny says:

“Deze film laat de horror zien van oorlog. Het doet pijn om ernaar te kijken want het biedt geen hoop, geen oplossing en al helemaal geen catharsis. En waarom heb je dat als publiek eigenlijk altijd nodig?”


After Stalker, another Soviet classic is shown in the Groninger Forum. Idi i smotri (Come and See) has only recently been restored and now looks even more vivid. But no matter the resolution, this is a movie that will make an impact on every screen on those who dare to watch it and are able to bear it. It’s a movie of superlatives, there is no escaping it, also not when one writes about it.

There are many war movies that are absolutely worth your while. But even in the biggest anti war movies, there will always be a heroic deed. Someone wins, often a bunch of tough guys, sometimes an anti hero like Oskar Schindler at a high price. There is however one movie that has no winners at all, and that’s Idi i smotri. This Russian classic from 1985 shows what war is really like from the eyes of the fourteen year old Florya.

In almost two and a half hours, we see how Florya (Aleksey Kravchenko) reports to the Russian partizan army somewhere in the woods of Belarus. He is only allowed to perform subordinate duties and returns to his village with a friend. We hear the flies in the desolated village. A quick turn of the camera with the eyes of flora shows us all we need to see. From then on we see him do nothing but survive. We see how he comes under siege of German fire while trying to steal a cow for a group of refugees. We see his comrades step on mines during a fun conversations. And we see it all from his perspective: a perfect use of the steadicam. Eventually he ends up in a village where the Germans are busy gathering everyone in a church. Florya ends up stuck there as well, a claustrophobic experience, comparable to gas chambers. The church is then set on fire, while babies that are defenestrated by their desperate mothers, are being shot at, thrown back under laughter, or fed to the dogs.

In a relatively short period we see a joyful boy subside completely. The wrinkles in his face are real, the actor literally became grey and his expression speaks volumes. The helpless feeling is what this relentless film will never let us forget. There is no clear plot, merely a horrible struggle to survive, alternated with some surreal scenes. I will not tell you how this movie will end, that’s something you have to experience for yourself. It’s a movie that sucks you in and makes you go through hell. I feel nothing, just emptiness and apathy, after watching this movie.

It took nine years for Elim Klimov, the director, got permission from the regime to make this movie. It was also his last. The realism in Idi I Smotri is unrivaled. The young actor was completely inexperienced, a deliberate choice by Klimov. He was looking for someone who wasn’t able to shield himself from the horrors on set. It therefore took mental care to pull Kravchenko through it. At times they even shot with live ammo and it’s a miracle no one got shot.

It’s relatively unknown in the West that the nazis committed genocide in Belarus. Not just against the Jews, but against all its inhabitants. More than 600 villages were completely killed and destroyed, a quarter of the population was murdered. This movie shows the horrors of war. It hurts to look at it, because it offers no hope, no solution, and especially no catharsis. And why do you always need that as an audience?