De ruimte tussen jou en mij: In gesprek met SIGN en de kunstenaars van PROPS

Maartje zegt:

“Met de tentoonstelling PROPS biedt SIGN deze jonge kunstenaars een podium om de lagen tussen kunstenaar, kunstwerk en het publiek te blijven ontwikkelen. Het maakt de beschouwer bewust van verschillende manieren van toenadering zoeken.”


Laat ik mij eens wijden aan een Covid-gerelateerd stuk. De sluimerend aanwezige angst en een onoverbrugbare afstand slaan gaten in de kunstwereld. Voor makers is het tegenwoordig een bijzondere kans om werk te kunnen tentoonstellen. En zeg nu zelf, wij fans snakken naar artistieke prikkels!

Lichtpuntje in Groningen: de tentoonstelling PROPS in SIGN is op goede hoop uitgesteld. De werkperiode van de kunstenaars zit er al een tijdje op en in februari staan de presentaties gepland. Ik ga alvast een kijkje nemen. Marie-Jeanne Ameln en Ron Ritzerveld, oprichters en directie van SIGN, verwelkomen me hartelijk. Zij gaven drie kunstenaars(collectieven) de opdracht om hun galerie aan de Winschoterkade te vullen met ‘stages’. Ik spreek met Ameln, Ritzerveld en de kunstenaars over het maken en presenteren van de kunstwerken en de invloed van Covid-19.

Geen statische installaties maar alternatieve relaties

Bij props denk ik meteen aan voorwerpen die een symbolische betekenis meegegeven krijgen. De actie van de acteur, de intentie van de schrijver of de interpretatie van de beschouwer maken dit mogelijk. Naar aanleiding van de onderzoeken die in SIGN plaatsvonden blijkt die definitie van een prop ook een immaterieel gebied te beslaan. ‘Misschien is het zelfs wel een soort tussendimensie’, denkt Ritzerveld hardop. Tijdens mijn rondleiding herken ik deze relationele focus in de verschillende installaties. De werken zijn handreikingen, uitnodigingen tot verbinding.

In de installatie van Caz Egelie probeert de kunstenaar je aan te trekken door ‘veel te zenden, geven’. I loved calling it a rat race, a tribute show to Janet, the Artist is een fictief retrospectief van de carrière van een beroemde musicalster. De levenslijn krijgt vorm aan de hand van coulissen die verschillende fasen scheiden. Al een maand trekt het kleurrijke geheel mijn blik de expositieuimte in. ‘Elke prikkel is een welkome’, luid mijn covid-klaagje en ik prijs Caz voor het spectaculaire in zijn installatie. Waar hij hard over nadenkt is hoe hij de generositeit kan waarborgen die voor hem performance-eigen is. ‘Je activeert het publiek door letterlijk dichtbij te komen.’ Tijdens live performances geeft hij een minimale hoeveelheid aan informatie en is er niet zozeer een ontwikkeling in het verhaal. De menging van performer en publiek zorgt ervoor dat de spanning behouden wordt. Bij deze stilstaande sculpturen zoekt hij andere manieren om de toeschouwer aan te trekken in de hoop dat deze zich verbindt met het verhaal.

Dit kostuum gedraagt zich als een schilderij. Zie ook de (dode) bloemen die in afwezigheid van de mens verwijzen naar leven en het verlopen van de tijd.

Het podium wordt een nieuw ding

Kasper van Moll, Ide André en Jelle Slof van Broken Toaster Records kunnen hun muzikale optredens ook niet voortzetten zoals anders. Telkens als nieuw opgerichte band deden ze acts op festivals of ze werden uitgenodigd voor expo-openingen. Afgelopen weken werkten zij vanuit een materiele werkelijkheid: de (on)mogelijkheid tot optreden. Het podium werd opeens ‘een nieuw ding’. Niet alleen hebben ze – heel praktisch – leren bouwen maar hun aandacht voor de relatie tussen publiek en performer is aangescherpt. Zelf spreken zij overigens over gebruikers en makers. Ook al maakt het voor de kunstenaars ‘niet heel veel uit hoe dat nu precies zit met wie het publiek is’, heeft de zoektocht geleid tot een gelaagd product. Letterlijk omdat je als toeschouwer half onder, half boven het oppervlakte van het podium zit, en beschermd wordt door een plastic koepeltje (paraplu’s). Bovendien zie je je mede-publiek daardoor vervormd als deel van de performance. Gelaagd is daardoor ook het begrip van kijken en gezien worden. Dit podium is niet zomaar een ding: de makers en gebruikers zullen ter plekke ontdekken hoe de nieuwe relaties tot stand kunnen komen. En zo fungeert de ‘stage’ als een beschermheilige van het hier-en-nu karakter van performance.

Tijdens Group/Set/Ring/Crowd/Band/Crew/Bunch/Gang geven Kasper, Ide en Jelle de versgebouwde vloer aan verschillende acts. Vingers gekruist voor een versoepeling van de regels!

Kruip onder het podium, desinfecteer je handen en waan je boven het oppervlak in een andere wereld. Veilig in je bubbel.

Een prop is het potentieel tot spel

In de kelder hangt ook een meerlaags podium maar deze is niet voor mensen. In het project van Linda Stauffer en Anne Schmidt is echter ruimte voor een groot aantal personages. Inhoudelijk refereren de maaksters niet direct aan Covid-19 maar met de immersieve installatie, een zwevend poppenhuis, proberen ze een wereld te creëren waarin je kunt spelen zonder angst. Een prachtig universeel verlangen, waarvoor de kunst zich oh zo goed leent. Het is naar mijn idee goed geslaagd, al heb ik natuurlijk de luxe gehad het werk zelf te bezoeken. In de kelder hangt niet zomaar een statische architecturale structuur. Je kunt eindeloos dwalen en verhalen bedenken. Een weelde aan materialen, personages, ruimtes en beelden nodigen je uit om op onderzoek te gaan maar vooral ook vrijelijk te associëren. De maaksters hebben duidelijk voor ogen wat een ‘prop’ is: een object wat levend wordt door gebruik. Een prop is ‘het potentieel tot spel’.

Tijdens de rondleiding van Ritzerveld en Ameln valt me telkens op hoe betrokken ze zijn bij het werk van de kunstenaars. De meest gedetailleerde veranderingen vallen op (‘kijk, ze hebben dit boekje toch verplaatst!’). Linda en Anne begrijpen wel waarom de aantrekkingskracht van hun werk zo groot is voor de twee: ‘Als je naar hun kantoor kijkt, zie je meteen de gelijkenissen met ons werk!’, lacht Anne.

Dit is een stronk ziek kersenhout. Ondanks de kleurige setting zorgt de grimas en de term ‘ELENDE’ voor een duister sfeertje.

Regels ≠ kwaliteit

Samenwerken en in relatie tot anderen werken is iets wat in alle gesprekken terugkomt. Natuurlijk heeft dit te maken met hoe de collectieven zijn ontstaan – een band ben je bijvoorbeeld niet in je eentje. Broken Toaster Records is ontstaan in het atelier van Ide toen de drie kunstenaars nog in Arnhem op kunstacademie Artez zaten. Er klopten wat medestudenten aan: ‘Jij hebt toch een opnamestudio?’ Ide had inderdaad (oude) apparatuur verzamelt. Ondertussen hebben ze als onafhankelijk label een lange discografie van eendagsbands. ‘Het leukste van een band is een band beginnen; daarna wordt het al snel suf’, vertelt Kasper met een brede grijns. Er zijn te veel conventies en saaie beperkingen: repeteren, opnemen, dezelfde optredens op soortgelijke podia. Voor deze makers is ‘band’ een medium op zich; een soort containerbegrip. Denk maar aan hoe niet alleen de muziek van een band ertoe doet maar het geheel aan uiterlijke, ideële en performatieve eigenaardigheden. Van het collectief is alleen Kasper muzikaal geschoold. Het je aan regels houden, vertelt Ide, verzekert de kwaliteit van een werk niet per se. 

Het creëren van een kunstwerk is nemen en teruggeven

Voor Caz is samenwerking fundamenteel voor zijn zelfbegrip als kunstenaar: ‘Ik spreek altijd de wij-vorm als ik over mijn werk praat want het creëren van een kunstwerk doe je nooit alleen’. Hij is niet gericht op het achterlaten van een unieke handtekening in de kunstwereld. Dit ligt hij als volgt toe: je neemt uit de geschiedenis of hedendaagse kunst wat je nodig hebt, maakt er iets eigens van en dit geef je terug aan die geschiedenis. ‘Ik werk altijd samen met andere kunstenaars. Sommigen weten dat alleen niet. Omdat ze allang dood zijn, bijvoorbeeld.’ Bovendien heeft hij gemerkt dat hij graag tot in de details bezig is met de concepten en uitzoeken van materialen maar veel van de praktische uitvoering wordt door assistenten gedaan. Als ware hij een dramaturg is hij vervolgens met uiterste precisie aan het onderzoeken of het verhaal wel te lezen is in de beeldende keuzes die er gemaakt zijn. Er wordt veel geschoven en in dit geval tekstuele bijdragen toegevoegd aan de installatie. Binnen zijn oeuvre is deze installatie namelijk opvallend als het eerste mensloze optreden. Caz is geïnspireerd door mode exposities. Door middel van kostuums en attributen tracht hij de aanwezigheid, het leven, van het personage Janet, invoelbaar te maken. Het wandelen tussen die grote diversiteit aan sculpturen ontroert en intrigeert. Ondanks een voelbare afwezigheid wordt je genereus uitgenodigd je om even de onverdeelde verbinding aan te gaan met Janet.

Ga, wanneer dat kan, vooral ook kennismaken met Janet, the Artist.

Speelse wereld met duistere kant

Materialiteit is een belangrijk aspect van de maquette van Anne en Linda (ja, er wordt nog druk nagedacht over wat de juiste benaming is voor het kunstwerk). Het is opgebouwd uit gevonden voorwerpen, natuurlijke en kunststoffen, speelgoed en gereedschap. Anne is schilder en experimenteert graag met toepassingen en zo vind je bijvoorbeeld latex in verschillende vormen terug. Wat leuk is om te weten is dat de keuze (en vondst) van materialen vaak ecologisch gestuurd is: iets nieuws kopen is vrijwel taboe en leer ‘mag niet eens aangeraakt mag worden!’ Linda maakt al langer marionetten en is juist altijd op zoek naar de verhalen die materialen of objecten met zich meedragen. Het vormen van een personage is een lange ontdekkingstocht waarin je ‘elkaar moet leren kennen’. De relatie tussen marionet en speler is een zoektocht naar betekenis waarin de eigenschappen van het object bepalend zijn voor invulling van de kunstenaar. Met name de bewegingen zijn sturend. De p(r)op staat dus ook voor samenspel. Meer nog dan het zomaar toedichten van bepaalde kenmerken door de kunstenaar. Linda vertelt dat ook pas later in het maakproces namen voor de personages komen bovendrijven. De maaksters ervaarden de werkperiode bij SIGN als het leven in die andere wereld, vrij van angst. Uit discussie en spel is een veelzijdigheid en complexiteit voortgekomen die zeker speels aandoet maar ook een duistere, nachtmerrieachtige kant lijkt te hebben. Overal in het huis vind ik bewijs van leven, wat mijn interesse in de verhalen van Anne en Linda almaar doet groeien.

Appendages – optredens met de marionetten, zal plaatsvinden via Zoom waarbij meerdere camera’s in de installatie zijn geplaatst. Daarnaast hoop ik dat je de kans krijgt om jezelf te verliezen in het poppenhuis.

Je dicht met props op lovende wijze iemand verantwoordelijkheid toe. Met de tentoonstelling PROPS biedt SIGN deze jonge kunstenaars een podium om de lagen tussen kunstenaar, kunstwerk en het publiek te blijven ontwikkelen. Het maakt de beschouwer bewust van verschillende manieren van toenadering zoeken. Ameln en Ritzerveld hebben al goed uitgekiend wat de presentatiemogelijkheden zijn en wijzen op doorlooproutes; door de ruit kijken; garagedeur open… Druk zal het niet worden, maar dat is niet erg. Ook al wandel ik in mijn eentje door het pand, het bruist er van leven!

PROPS!
 dinsdag 2 tot en met  zondag 28 maart (onder voorbehoud van de lockdown)
 gratis
 Galerie SIGN
 Facebook