Dwars door China met Ruben Terlou

Een verslag van de finissage van de tentoonstelling van Ruben Terlou. Dat is toch een beetje mosterd na de Chinese maaltijd, niet? Hoewel de tentoonstelling sinds 16 september niet meer in Groningen te bewonderen is, vonden we het toch wel een stukje waard omdat zijn foto’s de komende tijd vast nog elders te bewonderen zijn en je zijn documentaires nog altijd kunt streamen. Daarnaast wil je net als wij uiteraard toch ook gewoon weten of er nog meer komt?

Begin 2016 zond de VPRO de zeer goed bekeken zesdelige documentaireserie Langs de oevers van de Yangtze uit. In deze serie reist arts en fotograaf Ruben Terlou de Chinese rivier af en komt hij in contact met de bevolking van China. De gesprekken die hij in het Mandarijn met de Chinese mensen voert geven een persoonlijk beeld van hun positie in de Chinese maatschappij. In Fotogalerie Noorderlicht was in 2016 de expositie Ontmoetingen langs de Yangtze te zien met foto’s van deze reis. In 2018 kwam er een vervolg op de televisieserie getiteld Door het hart van China en exposeerde Ruben Terlou wederom in Noorderlicht met de tentoonstelling Dwars door China.

Galerie Noorderlicht organiseerde een feestelijke afsluiting van de tentoonstelling in aanwezigheid van de artiest. Opvallend aan het evenement is dat er veel Chinees publiek aanwezig is. Dat is misschien maar goed ook, want de Chinezen zijn een stuk minder verlegen dan de Nederlandse bezoekers wanneer de gelegenheid zich aandient om Ruben en public vragen te stellen. Na de aanvankelijke aarzeling wordt al gauw de ene na de andere vraag in het Mandarijn op de fotograaf afgevuurd en, daar het overige publiek toch wel erg nieuwsgierig is, is Ruben noodgedwongen ook tolk op zijn eigen tentoonstelling.

De kracht van de documentaire en de foto’s zit in de verhalen. Het gaat over mensen vertelt hij. “Mensen die ik probeer te begrijpen en wiens verhaal ik probeer te vertellen, met empathie en zonder te oordelen. Al direct bij het eerste moment draait de camera. Dat is een soort regel die ik hanteer om alles echt te houden. Mede daarom blijft het allemaal zo authentiek.”

In de documentaireseries zien we Ruben altijd met een camera. Sommige foto’s lijken zo even tussen het draaien door gemaakt, maar Ruben laat weten dat het zo over het algemeen niet gaat. “Uit het interview komt een verhaal en aan de hand daarvan probeer ik vervolgens een foto te maken. Zonder dat verhaal zou ik geen idee hebben wat ik moet doen. Met zo’n foto ben ik vaak dan nog uren bezig, ik ben heel perfectionistisch. Goed interviewen en fotograferen gaat niet zo makkelijk samen ben ik achter gekomen. Als ik na het filmen nog een foto wil maken gaat de rest van de crew liever naar huis. Die weten hoe lang dat nog kan duren.”

Over de foto waar we voor staan vertelt Ruben bijvoorbeeld dat hij daar weken werk in heeft gestoken. “Ik heb heel veel tijd met deze man doorgebracht. Hij werkte altijd ‘s nachts buiten, maar op dat moment kan ik hem niet fotograferen omdat het te donker is. Ik heb gevraagd of hij ook overdag werkte, maar dat wilde hij niet, dan houdt het op. Totdat hij op een keer toch overdag aan het werk ging. Het moment en het licht moeten dan precies goed zijn. Of soms zeul je al je apparatuur mee naar de bovenste etage van een flatgebouw zonder lift omdat je daar misschien een goed uitzicht hebt. Dan heb je op een dag zo tien gebouwen gehad en sta je alsnog zonder foto.”

Op de vraag wat zijn favoriete soort fotografie is, antwoordt hij overtuigd portretfotografie, “omdat je de mens daarin centraal stelt. Je kunt veel over iemand vertellen met een portretfoto, iemands leven, iemands verhaal.” Hij voegt eraan toe dat hij het mooiste vindt om een portret van iemand te maken in een landschap, een veranderend landschap. Naast de verhalen van de mensen die hij tegenkomt, gaat de documentaire en de fotoserie ook daarover. China fascineert hem omdat het zo groot is en omdat alles in hoog tempo aan verandering onderhevig is. Dat geldt voor de groeiende welvaart, modernisering, de ontwikkeling van technologie, en het landschap. Daarbij ontstaan verschillende spanningsvelden zoals collectief vs. individu, welvaart vs. traditie en data vs. democratie. Ruben zoekt naar de Chinese identiteit die zich temidden van dat alles staande probeert te houden.

Het interessante aan zijn werk is dat hij mensen in beeld brengt die worden geconfronteerd met keuzes die, voor mij in dit deel van de wereld, een onwerkelijke ver van m’n bed show zijn. Vaak bizar, triest en hoopvol tegelijk. Hij vergroot met zijn werk daardoor niet alleen je visuele wereldbeeld met plaatjes van een land waar je misschien nog nooit geweest bent, maar vooral met empathie voor mensen en hun worstelingen waarvan je niet wist dat ze bestonden.

Wat uiteindelijk misschien toch wel de grootste vraag is, is of er nog een volgend project komt. Het antwoord is gelukkig ja, al weet hij nog niet precies wat. Wel is hij van plan weer iets te doen met de combinatie tussen documentaire maken en fotografie. Gelukkig is China een groot land dat snel verandert. Genoeg potentiële projecten dus.

Fotografie: Chico Bolt